એડીમાં દુખાવો થવો એ એક સામાન્ય સમસ્યા છે. લાંબો સમય ઊભા રહેવાથી, વધારે ચાલવાથી અથવા સવારે ઊઠીને પ્રથમ પગલું ભરતી વખતે એડીમાં દુખાવો થઈ શકે છે. પરંતુ જો તમને સોરાયસિસ સંધિવા હોય અને વારંવાર એડીમાં દુખાવો થતો હોય, તો તેની પાછળ સાંધા સાથે જોડાયેલી પેશીઓમાં સોજો પણ કારણભૂત હોઈ શકે છે.
ઘણા લોકો એડીના દરેક દુખાવાને સામાન્ય ખેંચાણ અથવા પગના તળિયાની પેશીમાં સોજો માની લે છે. જોકે, સોરાયસિસ સંધિવા ધરાવતા લોકોમાં એડીનો દુખાવો કેટલીકવાર શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ સાથે સંબંધિત સોજાને કારણે પણ થઈ શકે છે.
એડીના દુખાવાનું સાચું કારણ સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે, કારણ કે યોગ્ય નિદાનથી જ યોગ્ય સારવાર મેળવી શકાય છે.
સોરાયસિસ સંધિવા શું છે?
સોરાયસિસ સંધિવા એક લાંબા સમય સુધી રહેતો સોજાજન્ય રોગ છે. આ રોગમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ ભૂલથી પોતાના જ સાંધા અને આસપાસની પેશીઓને અસર કરવા લાગે છે.
આ રોગમાં હાથની આંગળીઓ, પગની આંગળીઓ, ઘૂંટણ, પગની ઘૂંટી, કમર અને કરોડરજ્જુમાં દુખાવો તથા સોજો થઈ શકે છે.
કેટલાક દર્દીઓમાં સાંધા ઉપરાંત સ્નાયુબંધો અને અસ્થિબંધો હાડકાં સાથે જ્યાં જોડાય છે તે જગ્યાએ પણ સોજો થાય છે. આ સ્થિતિને કારણે એડીમાં દુખાવો થઈ શકે છે.
જો તમને ચામડી પર ચકામાં પડવાની સમસ્યા હોય, નખમાં ફેરફાર જોવા મળતા હોય અને સાથે એડીમાં વારંવાર દુખાવો થતો હોય, તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
એડીના દુખાવાનાં બે મુખ્ય કારણો કયાં છે?
સોરાયસિસ સંધિવા ધરાવતા વ્યક્તિમાં એડીના દુખાવાનાં બે મહત્ત્વનાં કારણો હોઈ શકે છે.
૧. પગના તળિયાની પેશીમાં સોજો
પગના તળિયે એડીથી પગની આંગળીઓ તરફ એક મજબૂત પેશી આવેલી હોય છે. આ પેશી પગના આકારને ટેકો આપે છે અને ચાલતી વખતે શરીરનું વજન વહેંચવામાં મદદ કરે છે.
જ્યારે આ પેશી પર વધારે ભાર પડે અથવા તેમાં વારંવાર ખેંચાણ થાય, ત્યારે તેમાં સોજો અને દુખાવો થઈ શકે છે.
આ સ્થિતિમાં સામાન્ય રીતે સવારે ઊઠીને પ્રથમ પગલું ભરતી વખતે એડીમાં વધારે દુખાવો થાય છે. થોડું ચાલ્યા પછી દુખાવો ઓછો થઈ શકે છે, પરંતુ લાંબો સમય ઊભા રહેવાથી અથવા વધારે ચાલવાથી ફરી વધી શકે છે.
આ સમસ્યા લાંબો સમય ઊભા રહેતા લોકો, વધારે ચાલતા લોકો અને પગ પર સતત ભાર પડતો હોય તેવા લોકોમાં જોવા મળી શકે છે.
૨. હાડકાં સાથે જોડાયેલી પેશીઓમાં સોજો
સ્નાયુબંધો અને અસ્થિબંધો જ્યાં હાડકાં સાથે જોડાય છે તે જગ્યાને જોડાણસ્થાન કહેવામાં આવે છે.
સોરાયસિસ સંધિવામાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ આ જોડાણસ્થાનોમાં સોજો પેદા કરી શકે છે. આ સ્થિતિને જોડાણસ્થાનનો સોજો કહેવામાં આવે છે.
એડીમાં આ પ્રકારનો સોજો બે મુખ્ય જગ્યાએ થઈ શકે છે:
- જ્યાં પગની પિંડીનો મજબૂત સ્નાયુબંધ એડીના હાડકાં સાથે જોડાય છે.
- જ્યાં પગના તળિયાની મજબૂત પેશી એડીના હાડકાં સાથે જોડાય છે.
આ સ્થિતિમાં એડીના પાછળના ભાગમાં અથવા નીચેના ભાગમાં દુખાવો થઈ શકે છે. સવારે ઊઠતી વખતે જકડાણ, ચાલવામાં તકલીફ અને લાંબા સમય સુધી આરામ કર્યા પછી ફરી ચાલવાનું શરૂ કરતી વખતે દુખાવો પણ થઈ શકે છે.
આ દુખાવો માત્ર વધારે ચાલવાને કારણે થતો નથી. તેની પાછળ શરીરમાં ચાલતી સોજાજન્ય પ્રક્રિયા પણ કારણભૂત હોઈ શકે છે.
બંને સ્થિતિ વચ્ચેનો તફાવત કેવી રીતે ઓળખવો?
એડીના દુખાવાનાં કારણો એકબીજાં સાથે મળતાં આવતાં હોઈ શકે છે. તેથી માત્ર લક્ષણોના આધારે ચોક્કસ નિદાન કરવું મુશ્કેલ છે.
તેમ છતાં, કેટલીક બાબતો ડૉક્ટરને કારણ સમજવામાં મદદ કરી શકે છે.
પગના તળિયાની પેશીમાં સોજો હોય ત્યારે:
- સવારે પ્રથમ પગલું ભરતી વખતે એડીના નીચેના ભાગમાં દુખાવો થઈ શકે છે.
- લાંબો સમય બેસ્યા પછી ઊભા થતી વખતે દુખાવો થઈ શકે છે.
- વધારે ચાલવાથી અથવા લાંબો સમય ઊભા રહેવાથી દુખાવો વધી શકે છે.
- પગના તળિયે એડીની નજીક દબાવવાથી દુખાવો થઈ શકે છે.
જોડાણસ્થાનમાં સોજો હોય ત્યારે:
- એડીના પાછળના અથવા નીચેના ભાગમાં દુખાવો થઈ શકે છે.
- સવારે એડીમાં જકડાણ અનુભવાઈ શકે છે.
- આરામ કર્યા પછી ફરી ચાલવાનું શરૂ કરતાં દુખાવો થઈ શકે છે.
- શરીરના અન્ય ભાગોમાં પણ સોજો અથવા દુખાવો હોઈ શકે છે.
- ચામડી પર ચકામાં અથવા નખમાં ફેરફાર જેવા સોરાયસિસ સંધિવાના અન્ય સંકેતો જોવા મળી શકે છે.
આ લક્ષણો દરેક વ્યક્તિમાં એકસરખાં હોતા નથી. બંને પ્રકારના સોજા એકસાથે પણ હોઈ શકે છે.
સોરાયસિસ સંધિવામાં એડીનો દુખાવો શા માટે થાય છે?
સોરાયસિસ સંધિવામાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિમાં થતો ફેરફાર સોજો પેદા કરી શકે છે. આ સોજો માત્ર સાંધાઓ પૂરતો મર્યાદિત રહેતો નથી.
એડીમાં દુખાવો થવાનાં સંભવિત કારણો નીચે મુજબ છે.
શરીરમાં સોજાની પ્રક્રિયા
શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ જોડાણસ્થાનોને અસર કરે ત્યારે ત્યાં દુખાવો, કોમળતા અને જકડાણ થઈ શકે છે.
પગ પર વધારે ભાર
વધારે ચાલવું, લાંબો સમય ઊભા રહેવું અથવા અચાનક શારીરિક પ્રવૃત્તિ વધારવાથી એડીની પેશીઓ પર વધારે ભાર પડી શકે છે.
અયોગ્ય પગરખાં
જે પગરખાં એડીને પૂરતો ટેકો આપતા નથી અથવા જેમાં પગ પર અસમાન ભાર પડે છે, તે એડીના દુખાવાને વધારી શકે છે.
શરીરના વજનમાં વધારો
શરીરનું વજન વધવાથી પગ અને એડી પર વધારે ભાર પડી શકે છે. જોકે, સોરાયસિસ સંધિવામાં એડીના દુખાવાનું એકમાત્ર કારણ વધારે વજન નથી.
એડીના દુખાવાનું નિદાન કેવી રીતે થાય છે?
એડીના દુખાવાનું સાચું કારણ જાણવા માટે નિષ્ણાત ડૉક્ટર દર્દીનાં લક્ષણો, શારીરિક તપાસ અને જરૂરિયાત મુજબ અન્ય તપાસનો ઉપયોગ કરે છે.
શારીરિક તપાસ
ડૉક્ટર એડીના આગળના, પાછળના અને નીચેના ભાગની તપાસ કરી શકે છે. દુખાવો ક્યાં થાય છે, સોજો છે કે નહીં અને પગ હલાવવાથી દુખાવો વધે છે કે નહીં તે પણ તપાસવામાં આવે છે.
લોહીની તપાસ
લોહીની તપાસથી શરીરમાં સોજાના કેટલાક સંકેતો જાણી શકાય છે. જોકે, લોહીની તપાસ સામાન્ય આવે તો પણ સોરાયસિસ સંધિવા અથવા જોડાણસ્થાનનો સોજો હોવાની શક્યતા સંપૂર્ણપણે નકારી શકાતી નથી.
ચિત્ર દ્વારા તપાસ
જરૂરિયાત મુજબ ધ્વનિ-તરંગો દ્વારા તપાસ અથવા ચુંબકીય ક્ષેત્ર દ્વારા તપાસ કરવામાં આવી શકે છે. આ તપાસથી પેશીઓમાં સોજો, જાડાઈ અથવા અન્ય ફેરફારો વિશે માહિતી મળી શકે છે.
દરેક દર્દીને બધી તપાસની જરૂર પડતી નથી. કઈ તપાસ કરાવવી તે ડૉક્ટર દર્દીની સ્થિતિ પ્રમાણે નક્કી કરે છે.
એડીના દુખાવાની સારવાર કેવી રીતે થાય છે?
સારવાર એડીના દુખાવાના મૂળ કારણ પર આધાર રાખે છે.
પગને પૂરતો આરામ આપો
જે પ્રવૃત્તિથી દુખાવો વધે છે તે થોડા સમય માટે ઘટાડવી જોઈએ. જોકે, લાંબા સમય સુધી સંપૂર્ણ આરામ કરવાને બદલે યોગ્ય માર્ગદર્શન હેઠળ હળવી હિલચાલ જાળવવી ઉપયોગી થઈ શકે છે.
યોગ્ય પગરખાં પહેરો
એડીને પૂરતો ટેકો આપતાં અને આરામદાયક પગરખાં પસંદ કરો. જરૂરિયાત મુજબ ડૉક્ટર પગના તળિયાને ટેકો આપતી ખાસ ગાદી અથવા અંદર મૂકવાના આધારની સલાહ આપી શકે છે.
ખેંચાણની કસરતો કરો
ડૉક્ટર અથવા શારીરિક સારવાર નિષ્ણાતની સલાહથી પગની પિંડીના સ્નાયુઓ અને પગના તળિયાની પેશીઓ માટે હળવી ખેંચાણની કસરતો કરી શકાય છે.
દુખાવો વધે તેવી કસરતો બળજબરીથી ન કરવી.
મૂળ સોજાની સારવાર કરાવો
જો એડીનો દુખાવો સોરાયસિસ સંધિવાને કારણે હોય, તો માત્ર દુખાવો ઓછો કરતી સારવાર પૂરતી ન પણ હોય. શરીરમાં ચાલતા સોજાને નિયંત્રિત કરવો જરૂરી છે.
સંધિવાના નિષ્ણાત ડૉક્ટર દવાઓની અસરનું મૂલ્યાંકન કરીને જરૂરી ફેરફાર કરી શકે છે.
પોતાની રીતે દવા શરૂ કરવી, બંધ કરવી અથવા તેની માત્રામાં ફેરફાર કરવો નહીં.
એડીના દુખાવાને અવગણવો જોઈએ?
ના. ખાસ કરીને જો તમને સોરાયસિસ સંધિવા હોય અને એડીનો દુખાવો વારંવાર થતો હોય, તો તેને સામાન્ય થાક માનીને અવગણવો યોગ્ય નથી.
સમયસર નિદાન અને સારવારથી દુખાવો નિયંત્રિત કરવામાં, હલનચલન સુધારવામાં અને દૈનિક પ્રવૃત્તિઓ જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
જો એડીમાં અચાનક ખૂબ દુખાવો થાય, પગ પર વજન મૂકી ન શકાય, નોંધપાત્ર સોજો આવે અથવા તાવ સાથે એડી લાલ અને ગરમ થઈ જાય, તો તાત્કાલિક તબીબી તપાસ કરાવવી જોઈએ.
વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો
૧. શું સોરાયસિસ સંધિવાને કારણે એડીમાં દુખાવો થઈ શકે છે?
હા. સોરાયસિસ સંધિવામાં એડીની આસપાસના જોડાણસ્થાનોમાં સોજો થઈ શકે છે. તેના કારણે એડીના નીચેના અથવા પાછળના ભાગમાં દુખાવો થઈ શકે છે.
૨. સવારે ઊઠીને પ્રથમ પગલું ભરતી વખતે એડીમાં દુખાવો કેમ થાય છે?
પગના તળિયાની પેશીમાં સોજો હોય ત્યારે આરામ પછી પ્રથમ પગલું ભરતી વખતે દુખાવો વધી શકે છે. જોકે, સોરાયસિસ સંધિવામાં જોડાણસ્થાનનો સોજો પણ આવું લક્ષણ પેદા કરી શકે છે.
૩. એડીના દુખાવામાં ચાલવું જોઈએ કે નહીં?
આ નિર્ણય દુખાવાના કારણ અને તેની તીવ્રતા પર આધાર રાખે છે. દુખાવો વધારતી પ્રવૃત્તિઓ ઘટાડવી અને ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે હળવી હિલચાલ કરવી યોગ્ય છે.
૪. શું એડીનો દુખાવો સોરાયસિસ સંધિવાનું પ્રથમ લક્ષણ હોઈ શકે છે?
કેટલાક લોકોમાં એડીના જોડાણસ્થાનનો સોજો સોરાયસિસ સંધિવાનું પ્રારંભિક લક્ષણ હોઈ શકે છે. જો એડીના દુખાવા સાથે ચામડી પર ચકામાં, નખમાં ફેરફાર અથવા અન્ય સાંધાઓમાં દુખાવો હોય, તો નિષ્ણાતની સલાહ લેવી જોઈએ.
૫. શું એડીના દુખાવા માટે માત્ર દુખાવાની દવા પૂરતી છે?
દરેક વખતે નહીં. જો દુખાવાનું કારણ સોરાયસિસ સંધિવામાં થતો સોજો હોય, તો મૂળ રોગને નિયંત્રિત કરતી સારવારની જરૂર પડી શકે છે. યોગ્ય સારવાર માટે દુખાવાનું કારણ જાણવું જરૂરી છે.
નિષ્કર્ષ
સોરાયસિસ સંધિવા ધરાવતા લોકોમાં એડીનો દુખાવો પગના તળિયાની પેશીમાં સોજો અથવા હાડકાં સાથે જોડાયેલી પેશીઓમાં સોજાને કારણે થઈ શકે છે. બંને સ્થિતિનાં લક્ષણો મળતાં આવતાં હોવાથી માત્ર દુખાવાના આધારે ચોક્કસ કારણ જાણી શકાતું નથી.
જો એડીમાં વારંવાર દુખાવો થતો હોય, સવારે જકડાણ રહેતી હોય અથવા સાથે સોરાયસિસ સંધિવાનાં અન્ય લક્ષણો હોય, તો સંધિવાના નિષ્ણાત ડૉક્ટરની સલાહ લો.
યોગ્ય નિદાન, સમયસર સારવાર અને નિયમિત સંભાળથી એડીના દુખાવાને નિયંત્રિત કરવામાં અને તમારી રોજિંદી હલનચલન જાળવવામાં મદદ મળી શકે છે.
